49e Poetry International Festival Rotterdam

Een ontmoeting met een gedicht is niet zonder gevaar. Ineens zijn daar die regels die je je leven lang bijblijven. Voor je het weet ben je een ideaal rijker. Zo een waarvan je niet wist dat het je paste. Dan moeten de bakens worden verzet, gedachten omgegooid en dromen nagejaagd. Ja, pas maar op voor dichters. Voor de 49e keer komen ze van ver naar Rotterdam, hun tassen vol met precies die verbijsterende, hoop gevende, boos makende, verbindende en ontregelende regels. Ieder gedicht een wereld op zich. Er valt dus heel veel te ontdekken, te ontmoeten, na te praten en te vieren op het 49e Poetry International Festival Rotterdam. Meet between the lines!

Achttien dichters, veertien landen en elf talen brengt het 49e Poetry International Festival dit jaar samen. De festivaldichters zijn jonger dan ooit en mengen zich met hun gedichten in menig actuele discussie. Of het nou gaat over ecologie en duurzaamheid, racisme, diversiteit en gender, over politiek, waar her en der de waanzin regeert of over maatschappij-ontwrichtend geweld, ze laten het achterste van hun tong zien met strijdbare, uitdagende poëzie. Poëzie die midden in de realiteit staat maar onze blik op die realiteit ook beïnvloedt.

Alle dichters geven een of meerdere lezingen, de voordrachten beginnen steeds om 20:00 uur. Voorafgaand worden er elke festivalavond om 18:30 uur dichters geïnterviewd, door Hassnae Bouazza, Daan Doesborgh, Janita Monna en Tsead Bruinja. In de specials later op de avond onderzoeken festivaldichters samen met gastdichters en –sprekers bijzondere fenomenen in de actuele poëzie. Zo staat in Van tevoren bedacht het schrijven of voordragen volgens een bepaald concept centraal. In De staat van de poëzie wordt de vitaliteit van de actuele Nederlands- talige poëzie getoond, en bevestigd met de uitreiking van de C. Buddingh’-prijs. In Poetry of a Nation / A Nation of Poetry spreken de dichters over poëzie die nationale identiteit omarmt of juist verwerpt en met Cross-over Closing mengt de poëzie zich met andere kunsten als muziek, film, dans en beeldend werk.

Algemene Leden Vergadering Auteursbond 16 juni

Op zaterdagmiddag 16 juni vindt de Algemene Ledenvergadering van de Auteursbond plaats in De Balie in Amsterdam. Zoals vanouds wordt deze gecombineerd met de ledenvergadering van Lira. Leden ontvangen binnenkort de agenda, het jaarverslag en overige documenten in hun mailbox.

Verslag ALV en Boyer-lezing

Op zondagmiddag 15 april werd de Algemene Ledenvergadering gehouden in De Brakke Grond in Amsterdam. De vergadering werd gevuld met geanimeerde gesprekken over de beroepspraktijk van onze leden, en hoe de Auteursbond daar een verdere bijdrage aan kon leveren. Natuurlijk bespraken we ook de stappen die we dit jaar ondernamen in het behartigen van de belangen van onze leden – onder andere op het gebied van het verstrekken van speel-licenties in het buitenland.

Aansluitend werd de Marian Boyer – lezing gehouden door auteur, toneelspeler en theatermaker Willem de Wolf. De Wolf deed een weide greep in de wereldgeschiedenis en filosofie, combineerde Woody Allen met Stalin, stelde vragen over illusie en waarheid in de kunsten, en liet ons, om kort te gaan, verzadigd en geprikkeld achter. De volledige tekst van de lezing is te lezen op theaterkrant.nl. Wie Willem liever in actie ziet kan binnenkort de lezing op Youtube bekijken.

Na de lezing werd de Marian-Boyer trofee uitgereikt door het Platform Theaterauteurs aan Marlies Oele voor de manier waarop Oele met de Uitgeverij International Theatre & Film Books al ruim twintig jaar nieuw repertoire ondersteunt en toneelgeschiedenis documenteert.

Adverbiale kwesties

Een Belgische vertegenwoordiger van het spoorbedrijf vertelde over een jammere gebeurtenis. Mijn Vlaams is wat roestig, maar volgens mij is jammer ook bij onze taalgenoten een bijwoord. Echt een trend is het niet, denk ik, meer een fenomeen dat nooit helemaal weg is. Mijn wegge OV-kaart hoorde ik ook laatst. Mijn affe werkstuk, ook gehoord. Een ‘hele’ mooie dag is zelfs bijna de norm. Ik moet ermee leven. Sterker nog, de stemmen van degenen die stellen dat ik niet zo strikt moet zijn, worden talrijker. Taalpurist zijn is uit, wijst op ‘hele erge’ karakterologische dingen.

Nee, dan de Fransen en de Engelsen, die hebben nog herkenbare bijwoorden. Daar moet er nog ‘ment’ of ‘ly’ achter plakken. Luns probeerde dat indertijd nog in het Nederlands met zijn hees uitgesproken ‘bepaaldelijk’. Als je een ‘bijwoordachtervoegsel’ hebt, dan kan je ook gewoon een bijwoord maken van een bijvoeglijk naamwoord. Ready wordt dan gewoon readily. Kan ik meteen mijn liefste Engelse woord laten zien: apprehensive wordt gewoon apprehensively.

De Nederlandse vertaling ‘beducht’ is trouwens ook niet mis maar ‘beduchtelijk’ mag helaas niet.

Vaar goed, o nee, vaarwel.

Schrijvers vragen aandacht voor auteursrechten

23 april is de Internationale Dag van het Boek en de Auteursrechten. Om de aandacht te vestigen op auteursrechten, rechten die van levensbelang zijn voor álle schrijvers, werd in opdracht van de Auteursbond een filmpje gemaakt met in de hoofdrollen Mano Bouzamour en Franca Treur.

Tijdens een vrolijke fietstocht door Amsterdam ontmoeten ze Kluun, Maria Goos, Isa Hoes en Hanna Bervoets en doen ze een bijzondere ontdekking. ‘Auteursrechten krijg je niet cadeau,’ luidt de clou. Het script van de film, waarin volop wordt verwezen naar hoogtepunten uit de Nederlandse cinema en literatuur, werd geschreven door Karin van der Meer en de regie was in handen van Pieter Bart Korthuis.

Legaal aanbod

Auteursrecht staat wereldwijd onder druk. Door digitalisering, illegale verspreiding van content en onduidelijke regelgeving lopen schrijvers en vertalers inkomen mis. Voor steeds meer auteurs wordt het moeilijker om te leven van hun werk. Als beroepsvereniging lobbyt de Auteursbond voor eerlijke vergoedingen, betere wetgeving en duidelijke afspraken met exploitanten. De Auteursbond roept ook consumenten op om te kiezen voor een legaal aanbod. Vorig jaar verscheen hierover een ander spotje met o.a. Arthur Japin, Jessica Durlacher en Alma Mathijsen.

Wereldboekendag

De Internationale Dag van het Boek en de Auteursrechten, ook bekend als Wereldboekendag, is een evenement dat jaarlijks wordt gehouden door UNESCO ter promotie van het lezen en auteursrechten. 23 april is een symbolische datum in de literaire wereld, want in 1616 stierven op deze dag drie van de grootste schrijvers van hun tijd: Miguel Cervantes, William Shakespeare en Inca Garcilaso de la Vega.

Alternatieve inkomstenbronnen

De dood van de literatuur en het einde van het boek zijn al vaak aangekondigd. Maar ondanks deze sombere voorspellingen constateert de Raad voor Cultuur in zijn advies ‘De daad bij het woord’ dat de wereld van de letteren en bibliotheken springlevend is. Het lezen verandert weliswaar en het aantal boekenlezers neemt voortdurend af, maar er blijft een onuitroeibare behoefte bestaan aan het vertellen, lezen of beluisteren van verhalen.

In zijn advies heeft de raad de belangrijkste ontwikkelingen binnen de letterensector op een rij gezet en geanalyseerd. Kort samengevat: het boekenvak herstelt zich na zeven crisisjaren; de raad ziet nieuwe initiatieven opbloeien in de uitgeverij, de boekhandel, de bibliotheek en op literaire podia; het ‘sociale lezen’ is in opkomst, leesclubs – online en offline – floreren.

Een punt van grote zorg blijft het geringe leesplezier onder jongeren en de dalende leestijd, ook onder jongvolwassenen. Het thuismilieu speelt hierin een bepalende rol. Wie opgroeit in een huis zonder boeken, als kind zelden werd voorgelezen en zijn ouders niet ziet lezen, kan op school en in zijn latere leven steeds moeilijker voor de letteren gewonnen worden.

Voor een gezonde toekomst van de sector is de inbreng van ouders, bevlogen leesambassadeurs in het onderwijs en de bibliotheek, dus van cruciaal belang. De raad constateert dat initiatieven voor leesbevordering op dit moment onvoldoende effectief zijn. Die zouden meer moeten aanhaken bij de cultuur van de niet-lezer. Maak bijvoorbeeld gebruik van games, speel in op populaire fantasy-series als ‘Game of Thrones’ of haak aan bij de spoken word- scene die er wel in slaagt om jonge mensen enthousiast te maken voor de letteren.

Alternatieve inkomstenbronnen

Daarnaast ziet de raad dat auteurs en vertalers steeds moeilijker hun brood kunnen verdienen (in 2014: gemiddeld bruto jaarinkomen 6.500 euro onder modaal). Steeds vaker moeten zij op zoek naar alternatieve inkomstenbronnen, ook buiten het letterenveld. Zij vormen zich bijvoorbeeld om tot literaire performers, geven schrijfcursussen of schrijven jaarverslagen voor een bank of verzekeraar. Literaire festivals hebben helaas vaak onvoldoende middelen om de optredende schrijvers fatsoenlijk te kunnen betalen.

Ook vraagt de raad aandacht voor de afnemende fijnmazigheid van het bibliotheeknetwerk. Bibliotheken hebben moeite zich te handhaven, vooral in dunbevolkte gebieden. De ‘aanrijtijd’ is in veel gemeenten toegenomen. De raad roept gemeenten en provincies op om te zorgen voor een hoogwaardige bibliotheekvoorziening met een palet aan functies op het gebied van onder meer ‘lezen en literatuur’, ‘ontwikkeling en educatie’ en ‘ontmoeting en debat’. Veel bibliotheken missen expertise, personeel en geld om hieraan invulling te geven. Een goed ingerichte bibliotheek is een basisvoorwaarde voor de ontwikkeling en het behoud van geletterdheid.

De raad doet in zijn advies een dringende oproep aan de sector om lezers met uiteenlopende culturele achtergronden aan te spreken. Het is onaanvaardbaar dat een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking zich niet kan herkennen in de literaire producten die er in het eigen taalgebied worden gemaakt. Schrijfopleidingen zouden daarom actiever op zoek moeten gaan naar studenten met een cultureel diverse achtergrond, en uitgeverijen zouden hiermee meer rekening moeten houden bij de werving van nieuwe auteurs.

Lees het rapport.

Vertalersgeluktournee 2018

Nino Haratischwili, Yasmina Reza, Paolo Cognetti, Dubravka Ugrešić, Daniel Kehlmann, Elly Schippers, Jantsje Post, Floor Borsboom, Eef Gratama, Patty Krone, Yond Boeke, Roel Schuyt en Josephine Rijnaarts: dertien genomineerden voor de Europese Literatuurprijs 2018, waarvan u vijf namen waarschijnlijk meteen herkent. Wilt u meer horen over de romans op de longlist? Nieuwe Europese auteurs ontdekken? En de schaduwkunstenaars achter deze romans ontmoeten? Kom dan in april of mei naar de Vertalersgeluktournee.

De literair vertaler is misschien wel de meest nauwkeurige lezer van een roman; elke zin en ieder woord is meerdere malen door zijn of haar handen gegaan. Tijdens de tournee trekken de voor de Europese Literatuurprijs genomineerde vertalers langs boekhandels door het hele land om met lezers en literatuurliefhebbers over de door hen vertaalde romans in gesprek te gaan. Ze vertellen over de keuzes die ze maken tijdens het vertalen, de dilemma’s waar ze voor komen te staan en het contact met de oorspronkelijke auteur. De jonge vertalers van de Vereniging van Nieuwe Vertalers verzorgen tijdens de tournee interactieve entr’actes.

De Vertalersgeluktournee start op maandag 16 april in Groningen, en doet achtereenvolgens boekhandels in Amsterdam, Breda, Heemstede, Amsterdam, Maastricht, Nijmegen en Utrecht aan.

Bekijk de tourneedata

Stuur jouw stuk in voor Toneelschrijfprijs 20180

Nieuwe toneelteksten, die in het seizoen 2017-2018 (tussen 1 juli 2017 en 1 juli 2018) in première zijn gegaan, kunt worden ingezonden voor de Toneelschrijfprijs 2018.

De Taalunie Toneelschrijfprijs heet vanaf 2018 – kort en krachtig – de Toneelschrijfprijs. Deze prijs heeft als doel de Nederlandstalige toneelschrijfkunst en de opvoering van Nederlandstalig toneelwerk te stimuleren. De prijs bedraagt 10.000 euro en wordt uitgereikt aan de auteur van een oorspronkelijk Nederlandstalig toneelwerk. Kinder- en jeugdtheater zijn nadrukkelijk inbegrepen. De prijs geeft een auteur de kans om zijn of haar schrijverschap verder te ontwikkelen.

Vanaf dit jaar zetten naast de Taalunie ook het Fonds Podiumkunsten / Nederlands Letterenfonds en het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL) hun schouders onder dit initiatief. Het VFL en het Fonds Podiumkunsten/Nederlands Letterenfonds staan in voor de praktische organisatie. De Taalunie blijft een financierende rol spelen. Deze verschuiving past in het kader van de intensievere samenwerking tussen deze partners voor de promotie van de Nederlandstalige literatuur en toneelschrijfkunst binnen het volledige taalgebied.

Lees meer >

Vertaalslag 2018: Zijn of (niet) vertaald zijn – Shakespeare in het Nederlands

Shakespeare is geen halve heilige, zo blijkt tijdens de Vertaalslag 2018 op 26 maart in de Tolhuistuin. Ton Hoenselaars, Smita James en Tom Lanoye laten zien dat Shakespeares taal anno 2018 nog altijd gromt, zingt, grauwt en zucht – en daarmee blaakt van levenslust.

Het lijkt wel een godsdienstoorlog. Dat dacht Ton Hoenselaars toen hij zich in de jaren zeventig begon te verdiepen in de Nederlandse vertalingen van Shakespeare. Als reuzen in een schilderij van Francisco de Goya smeten de vertalers elkaar woordenboeken naar het hoofd. Hoenselaars, auteur van het vorig jaar verschenen boek Shakespeare forever!, stond erbij en verbaasde zich. Misschien kwam het door het relatief kleine Nederlandse taalgebied? Misschien dat verschillende vertalingen elkaar daardoor sneller bijten dan bijvoorbeeld in Duitsland? Met een gevoel van opluchting zag hij Heiner Müller eind jaren zeventig met zijn Hamletmaschine een lans breken voor bewerking in plaats van vertaling. Een vrijmoedige benadering die Tom Lanoye en Luk Perceval twee decennia later zouden oppakken door Shakespeares koningsstukken naar de toenmalige Belgische context te vertalen – en dus te bewerken. Ronkende nationalisten, Marc Dutroux en koning Boudewijn klinken heel naturel door in Shakespeares universele thematiek. De bewerkingen zetten aan tot nadenken, aldus Hoenselaars, geen wonder dat ze inmiddels volledig salonfähig zijn geworden.

Vervolgens vraagt ‘ritmische redenaar’ Smita James aandacht voor Shakespeare als dichter. Ze draagt haar favoriete gedicht van de auteur voor, Sonnet 30: ‘When to the sessions of sweet silent thought / I summon up remembrance of things past…’ Om er vervolgens met haar eigen woorden een eigentijds antwoord op te formuleren: ‘Is our moon to blame for the passing clouds leaving you broken pieces / Are my hunting arms soothing enough to ease your aching heart’s missing…

Dan betreedt Tom Lanoye het podium. Hij maakte vorig najaar nog furore met de reprise van zijn solovoorstelling Ten oorlog. ‘Hamlet is voor mij een soort doorgestudeerde punker,’ zegt Lanoye. Shakespeares personages en thema’s roepen bij hem meteen allerlei eigentijdse associaties op: een rijke bron die vier eeuwen later nog altijd onuitputtelijk lijkt. ‘Zijn drama is universeel. Je kunt je bij de heksen in Macbeth zonder meer afvragen: wie zijn de heksen van deze tijd? Zouden dat niet de opiniepeilers zijn, Maurice de Hondt en co?’ Lanoye benadrukt: hoe je ook tegen Shakespeare aankijkt, het vertrekpunt ligt bij zijn taal. Levende taal die vlees op de botten krijgt door middel van de dramaturgie. Hij voegt de daad bij het woord en brengt zijn shakespeareaanse verzen met suggestieve blikken, ademstokkende stiltes en (in het geval van weerwolvenjong Risjaar Modderfokker den Derde) zelfs wegstervend gehuil. Een overdonderende totaalervaring. Lanoye laat doorschemeren na te denken over een nieuwe Ten oorlog-tournee. Na afloop zeggen meerdere bezoekers van de Vertaalslag daar alvast reikhalzend naar uit te kijken.

Tot besluit van de avond reikt Auteursbond-voorzitter Maria Vlaar de Vertaalengel uit aan Ingrid Glorie. Glorie zet zich onvermoeibaar in voor de promotie van vertaalde Zuid-Afrikaanse literatuur en betrekt waar mogelijk vertalers bij haar werk, bijvoorbeeld tijdens de door haar geïnitieerde Week van de Afrikaanse roman. Haar Zuid-Afrikaanse leeskring in het Zuid-Afrikahuis trekt niet toevallig steeds meer bezoekers, onder wie flink wat vertalers. Reden om haar met de Vertaalengel feestelijk in de bloemetjes te zetten. Jurylid Rob van der Veer haalt enige persoonlijke herinneringen op aan zijn prettige samenwerking met Ingrid Glorie. Wie de Vertaalengel in actie wil zien, kan alvast het Festival voor het Afrikaans op 22 en 23 september in theater De Brakke Grond in zijn agenda zetten. Of een kijkje nemen in het zojuist geopende Vertaalatelier op de website Voertaal.nu.

Daarna zijn er opnieuw bloemen, een stemmig boeket voor de Vertaalduivel ditmaal. Ze worden uitgereikt aan de uitgever van Van Dale, onder meer vanwege de zeer forse prijsverhoging van de digitale woordenboeken die de redactie van Van Dale voor vertalers zo onmisbaar weet te maken. Uitgever Jaap Parqui zegt de aanleiding voor de Vertaalduivel goed te begrijpen. Ook hij betreurt dat het nieuwe abonnementsmodel van de woordenboeken ‘niet duurder, maar wel kostbaarder’ is geworden. Hij biedt alvast een lichtpuntje: bij de online Van Dale hoeft de gebruiker voortaan geen leeftijdsgegevens meer in te vullen.

Daarmee kwam een einde aan een mooie terugblik op vierhonderd jaar zijn of (niet) vertaald zijn. William Shakespeare bleek na vier eeuwen nog altijd geen betreurde heilige, maar – juist ook in vertaling – veelzijdiger dan ooit.

De Vertaalslag is een coproductie van de sectie Literair vertalers van de Auteursbond en SLAA. Foto’s door Mascha Jansen, www.maschajansen.nl. Overname alleen na schriftelijke toestemming van SLAA en Mascha Jansen.

Dankjewel Janne, welkom Marloes

Na ruim 12 jaar heeft Janne Rijkers besloten dat de tijd rijp is voor een nieuwe uitdaging en gaat zij werken in het hart van de democratie voor de Tweede Kamer. Op 8 maart hebben we op informele wijze Janne uitgezwaaid. In Café Eik en Linde kreeg Janne veel lof toegezwaaid van Maria Vlaar, Annemarie van Toorn, Jan Boerstoel en René Appel. Martine Woudt, Elly Schippers en Jeroen Thijssen vertolkten een speciaal voor de gelegenheid geschreven lied. We namen niet alleen afscheid van een zeer gewaardeerde collega, maar ook een beetje van de Vereniging van Letterkundigen. We bedanken Janne voor haar grote inzet voor de vereniging.

Janne wordt opgevolgd door twee nieuwe medewerkers. Marloes van Rossum is per 1 maart 2018 in dienst getreden als juridisch medewerker. Marloes heeft brede ervaring als contractjurist en zal zich onder meer bezig houden met contractadvies aan leden van de Auteursbond. Marloes is bereikbaar bij de Auteursbond op maandag, woensdag en donderdag.

Met ingang van 1 juni 2018 komt Iris Roelands de Auteursbond versterken als juridisch beleidsmedewerker. Iris is gespecialiseerd in auteursrecht en heeft haar sporen verdiend in de audiovisuele sector. In de nieuwsbrief van mei stellen we Iris aan u voor.

De ‘literaire dossiers’ heeft Janne overgedragen aan Annemarie van Toorn.

Annemarie werkt op dinsdag, woensdag, donderdag en vrijdag.