Nederlandse schrijvers en journalisten sommeren Meta om te stoppen met het illegaal gebruik van hun teksten

27 februari 2026

Teksten van auteurs onmisbaar voor AI-taalmodellen, maar zij ontvangen geen vergoeding

De Auteursbond, de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) en Stichting Lira eisen in een sommatiebrief dat Meta, het moederbedrijf achter Facebook en ontwikkelaar van het AI-model Llama, per direct stopt met het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk van Nederlandse schrijvers, vertalers en journalisten voor de training van AI-modellen.

Liesbet van Zoonen, voorzitter van de Auteursbond: “Wij zijn niet tegen taalmodellen, maar de AI-industrie is een miljarden business, die nu het werk van schrijvers, vertalers en journalisten illegaal gebruikt en overneemt. Dat moet stoppen. Het is niet meer dan logisch dat ze gaan betalen. Auteurs zijn geen gratis grondstof voor AI.”

Thomas Bruning, algemeen secretaris van de NVJ, voegt toe: “Zonder ons werk, geen AI. Een eerlijke vergoeding is hard nodig om journalisten en schrijvers hun werk te kunnen laten voortzetten. Hun werk is onmisbaar voor de ontwikkeling en innovatie van taalmodellen. Zonder die basis verliezen deze modellen hun relevantie en kwaliteit.”

Sommatie: stop met onrechtmatig gebruik van teksten, overleg over passende regeling

Meta heeft bij de ontwikkeling van haar AI-modellen gebruikgemaakt van grote hoeveelheden auteursrechtelijk beschermd materiaal afkomstig uit illegale datasets. Het gaat om boeken, artikelen en andere teksten die zonder toestemming van de makers zijn gekopieerd en verspreid. Voor dit gebruik is nooit toestemming gevraagd en nooit een vergoeding betaald. Dat is in strijd met het auteursrecht en ondermijnt de economische en creatieve positie van schrijvers, vertalers en journalisten. Daar komt bij dat Meta met deze AI-modellen aanzienlijke commerciële belangen nastreeft en daarmee in de toekomst grote economische opbrengsten verwacht te realiseren. Dat staat in scherp contrast met de positie van de makers, die dreigen buitenspel te worden gezet door systemen die getraind zijn op werk dat feitelijk van hen gestolen is.

Daarom sturen de Auteursbond, de NVJ en Stichting Lira op 27 februari 2026 een sommatie aan Meta waarin zij eisen dat het bedrijf het gebruik van illegale databronnen en het aanbieden van op die wijze getrainde AI-modellen in Europa staakt. Daarnaast roepen zij Meta op om met hen in overleg te treden over een passende regeling voor het gebruik van auteurswerken bij AI-training.

Over de organisaties en een collectieve regeling

Lira behartigt als collectieve beheersorganisatie de auteursrechten van duizenden Nederlandse auteurs. De Auteursbond en de NVJ vertegenwoordigen samen een groot deel van de professionele schrijvende makers in Nederland, onder wie veel freelancers. Zij werken samen aan deze sommatie omdat vanwege de schaal waarop AI-modellen worden ontwikkeld, een passende regeling met Meta en andere AI-bedrijven alleen collectief kan worden ingericht. Individuele toestemming of vergoeding per maker is in de praktijk niet uitvoerbaar. Een collectieve regeling via Lira maakt het mogelijk om op transparante en efficiënte wijze toestemming te verlenen, gebruik te reguleren en een eerlijke vergoeding te waarborgen voor schrijvende makers.

Alles over schrijvers en AI

Dutch writers and journalists demand that Meta ends illegal use of their texts

27 februari 2026

Authors’ texts are indispensable for AI Large Language Models, but they receive no compensation

The Dutch Writers’ Guild ‘Auteursbond’, the Dutch Association of Journalists (NVJ) and the Lira Foundation have sent a formal demand letter to Meta, the parent company of Facebook and developer of the AI model Llama. In the letter, they request that Meta immediately cease the unlawful use of copyrighted work of Dutch writers, translators and journalists in the training of its AI models.

According to Liesbet van Zoonen, president of the Auteursbond: “We are not opposed to Large Language Models, but the AI industry is a multi-billion dollar business, which is now illegally using and taking over the work of writers, translators and journalists. That has to stop. It stands to reason that they need to start paying. Authors are not a free resource for AI.”

Thomas Bruning, general secretary of the NVJ, adds: “Without our work, there is no AI. Fair compensation is essential to ensure that journalists and writers can continue their work. Their work is indispensable for the development and innovation of Large Language Models. Without that foundation, these models will lose their relevance and quality.”

Demand: cease unlawful use of texts and enter into discussions on an appropriate arrangement

Meta has used large quantities of copyrighted material from illegal datasets in the development of its AI models. These include books, articles and other texts that have been copied and distributed without the permission of the creators. Permission was not sought from the creators concerned, nor was any remuneration paid. This is in breach of copyright and undermines the economic and creative position of writers, translators and journalists. In addition, Meta is pursuing significant commercial interests with these AI models, and expects to realise major economic returns in the future. This stands in sharp contrast to the position of creators, who risk being sidelined by systems trained on work that has actually been stolen from them.

Therefore, on 27 February 2026, Auteursbond, the NVJ and the Lira Foundation sent a demand letter to Meta demanding that the company cease using illegal data sources and offering AI models trained on them in Europe. They are also calling on Meta to enter into discussions with them on an appropriate arrangement for the lawful use of copyrighted works in AI training.

About the organisations and the collective approach

As a collective management organisation, Lira safeguards the rights of thousands of Dutch authors. Together, the Auteursbond and the NVJ represent a large proportion of professional writing creators in the Netherlands, including many freelancers. They are working together on this demand letter, because the scale of AI modelling means that a suitable arrangement with Meta and other AI companies can only be arranged collectively. Obtaining individual consent from each creator, or negotiating individual remuneration, is not feasible in practice. A collective arrangement through Lira allows for transparent and efficient licensing, clear conditions of use, and fair remuneration for writers, translators and journalists.

Wie winnen de Zilveren Krulstaarten 2025?

26 februari 2026

Uitreiking

Op maandagavond 13 april vindt de uitreiking van de Zilveren Krulstaarten plaats in de gloednieuwe Cinema The Pulse. Diezelfde avond wordt De Gouden Pen uitgereikt aan Mike van Diem.

Meld je aan voor de uitreiking

De genomineerden van dit jaar zijn:

Korte Film

Close Your Eyes Hind – Amir Zaza
Mannenmelk – Serin Utlu
Pol de piratenmuis – Marc Veerkamp, Tingue Dongelmans

Speelfilm

Drie dagen vis – Peter Hoogendoorn
Voor de meisjes – Mike van Diem
Rietland – Sven Bresser

Dramaseries

Bennie – Karen van Holst Pellekaan, Alexander de Bruijn
Bodem (2) – Eva Crutzen
De F*ckulteit – Dorien Goertzen, Aliefka Bijlsma, Jop Esmeijer

Meer informatie

Zilveren krulstaarten

Jouw werk in streamingapps: de belangrijkste vragen en antwoorden

16 februari 2026

Onlangs plaatste schrijver en dichter Lieke Marsman een bericht op Bluesky waarin ze haar ongenoegen uitte over de inkomsten van de luisterversie van haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden via de app Fluister.

De lage inkomsten stuitten bij veel auteurs op verontwaardiging en riep vragen op. Hoe komt je werk eigenlijk in die app terecht? Kun je het eruit halen? Zo ja, hoe? En wat doet de Auteursbond? We zetten de belangrijkste vragen en antwoorden op een rij.

Wat verdien je via streamingdiensten?

Voor opbrengsten uit streaming is in het Modelcontract Literair Werk 25% van de netto-opbrengst overeengekomen en indien er sprake is van een andere uitgever of platform dan geldt voor luisterboeken een verdeling van 60% voor de auteur en 40% voor de uitgever.

Dat klinkt gunstig maar voor schrijvers en vertalers blijft vaak maar een klein bedrag over.

Hoe komen je boeken terecht in apps als Fluister?

Boeken komen in Fluister terecht onder andere door overeenkomsten tussen uitgevers en Fluister.

Als je een contract conform het Modelcontract Literair Werk met je uitgever hebt gesloten, dan heb je de uitgever een exclusieve licentie verleend het boek uit te geven in boekvorm en/of e-boek en/of luisterboek. Onder het uitgeven van het werk in e-boek vorm wordt ook verstaan het online (op internet en/of enig ander platform of mobiel netwerk) ter beschikking stellen van het werk in e-boek vorm en/of enige andere digitale vorm. De uitgever mag namens de auteur overeenkomsten sluiten met derden met betrekking tot de uitoefening van de exploitatierechten op voorwaarde dat de auteur van de uitgever het afgesproken percentage ontvangt dat door de uitgever wordt ontvangen voor de betreffende exploitaties.

Maar let op, er is voor een luisterboek aanvullende schriftelijke toestemming van de auteur vereist om het werk uit te geven en te exploiteren in audiovorm door een andere uitgever of platform. Dit betekent dat indien er sprake is van een andere uitgever of platform er voor het uitgeven en de exploitatie van een luisterboek aanvullende schriftelijke toestemming van de auteur vereist is.

Als je een contract conform het Modelcontract Literaire Vertaling met je uitgever hebt gesloten, dan is de licentieverlening gelijk aan die voor literaire auteurs. De aanvullende schriftelijke toestemming van de auteur voor het uitgeven en exploiteren van een luisterboek door een andere uitgever of platform is niet vereist.

Kan ik mijn werk uit de streamers halen? Hoe?

Als je een contract conform het Modelcontract Literair Werk hebt gesloten en je wil graag dat je e-boek uit Fluister wordt verwijderd, dan is dat waarschijnlijk niet zo eenvoudig. Je hebt je uitgever toestemming verleend het boek als e-boek uit te geven en te exploiteren. Hetzelfde geldt voor luisterboeken, tenzij er sprake is van een ‘andere uitgever of platform’, dan is voor het uitgeven en exploiteren van luisterboeken aanvullende schriftelijke toestemming van de auteur vereist. De Auteursbond adviseert je in het contract te kijken wat je met de uitgever hebt afgesproken (en of je in geval van een andere uitgever of platform aanvullende schriftelijke toestemming hebt gegeven). Neem eventueel contact op met je uitgever om het verwijderen van het e-boek en/of luisterboek te bespreken.

Voor contracten die conform het Modelcontract Literaire Vertaling gesloten zijn, is geen aanvullende schriftelijke toestemming vereist voor het uitgeven en exploiteren van luisterboeken door een andere uitgever of platform. Doordat je de uitgever een licentie hebt verleend voor het uitgeven en exploiteren van e-boeken en luisterboeken, zal het waarschijnlijk lastig zijn om je e-boek en/of luisterboek te laten verwijderen uit Fluister.

De Auteursbond adviseert je na te gaan wat je met je uitgever hebt afgesproken en neem eventueel contact op met je uitgever om het verwijderen van het e-boek en/of luisterboek te bespreken.

Wat doet de Auteursbond?

De Auteursbond probeert al langer inzage te krijgen in de afspraken van uitgevers met streamingdiensten. Dat is nog niet gelukt omdat de Groep Algemene Uitgevers (GAU) niet meewerkt. Zij beroept zich op het mededingingsrecht; het zou hier gaan om concurrentiegevoelige informatie. Om de verdeling van de opbrengst uit streamingdiensten en van het uitlenen van luisterboeken alsnog in kaart te brengen, richt de Auteursbond zich nu samen met Lira op auteurs die wel openheid van zaken willen geven. We vertellen je binnenkort meer over dit onderzoek.

Verplicht streamingdiensten auteurs meer te betalen voor hun werk

13 februari 2026

In welk universum telt 207 euro als een passende vergoeding voor een bestseller? Uitgevers en streamingdiensten voor Nederlandse luisterboeken schepen de schrijver af met zo’n fooi uit de opbrengst. Staat schrijvers hetzelfde lot te wachten als artiesten op Spotify? Schrijvers en uitgevers moeten zich niet langer laten mangelen door Big Tech, stellen Emy Koopman en Anja Sicking.

Op 29 januari postte de succesvolle auteur en dichter Lieke Marsman een draadje op Bluesky over de inkomsten van haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden via de app Fluister: ”Onlangs ontving ik de ‘Fluister Award’, een glazen beeldje voor het beste luisterboek van 2025 volgens audioboekaanbieder Fluister. Hartstikke leuk! Ik dacht, nu zal de zilvervloot wel binnenvaren, dus ik vroeg hoeveel Fluister mij afgelopen jaar had opgeleverd.”

Het antwoord is vergelijkbaar met de opbrengsten voor streaming muziek. Via Fluister was ruim 525.157 minuten naar Marsmans prijswinnende boek geluisterd, maar zij ontving een schamele 207 euro. Nog minder dan de waarde van het weekendje Parijs dat de stemmers voor de Fluister Award konden winnen. Omgerekend per geheel geluisterd boek ontving Marsman 0,085 euro.

Schrijvers reageerden fel op Marsmans bericht. Collega Diet Groothuis schrijft dat ze haar redacteur gaat verzoeken haar werk uit de app te halen. Bert Wagendorp wil ook zijn boeken bij Fluister weghalen zolang er geen fair systeem is.

Dramatische verschuiving

Het luisterboek is in opkomst en zoals het nu gaat wordt de beroerde financiële situatie van schrijvers daar nog beroerder van. De verkoop van fysieke Nederlandstalige boeken is in 2025 met 4 procent gedaald, terwijl de omzet van abonnementsdiensten met 36 procent toenam. Deze trend zorgt voor een dramatische verschuiving van inkomsten voor de schrijver. Koopt een lezer een papieren boek, dan ontvangen de meeste schrijvers voor de eerste 4000 verkochte boeken 10 procent van de door de uitgever vastgestelde verkoopprijs. Geen 8,5 cent maar 2 euro per boek. E-boeken en luisterboeken zijn goedkoper in aanschaf, maar de auteur houdt per transactie wat meer over, omdat daar 25 procent van de netto-opbrengst gebruikelijk is. Dit is vastgelegd in modelcontracten tussen de Groep Algemene Uitgevers (GAU) en de Auteursbond, de beroepsorganisatie van schrijvers. De uitgever weet hoeveel er gedrukt en verkocht is, de wettelijk gewaarborgde vaste boekenprijs voorkomt veel stuntwerk.

Streamingdiensten verstoren de verhouding tussen uitgever en auteur. Hun verdienmodel: zo veel mogelijk betalende abonnees. Hoe minder er wordt gestreamd, hoe beter, want dan hoeven ze nauwelijks iets af te dragen aan de schrijvers en de uitgevers. Het lijkt wel een sportschool met klanten vol goede voornemens. De lezer is in dit model een lener: wie het abonnement opzegt houdt een lege ‘boekenkast’ over.

Om abonnees te winnen, hebben de streamingdiensten een breed aanbod aan e-boeken en luisterboeken nodig, vergezeld van dure marketingcampagnes. Uitgevers hebben het ene na het andere platform omhelsd en hun boeken gedeeld in de hoop op extra inkomsten. Zijn die er ook? Dat weten we niet, want de afspraken tussen platforms en uitgevers worden geheimgehouden.

Nog even en dan staat schrijvers hetzelfde te wachten als muzikanten en bands op Spotify, dat trouwens ook luisterboeken in het betaalde abonnement heeft. Spotify zegt dat het luisterboeken net zo vanzelfsprekend wil maken als muziek en podcast. Maar zoals wel vaker bij BigTech verdwijnen de opbrengsten van het werk van velen in de zakken van weinigen. De winst die Spotify met gestreamde luisterboeken maakt vloeit niet terug naar de literatuur. Zo stak Daniel Ek, oprichter en voormalig CEO van Spotify, honderden miljoenen van zijn Spotify-fortuin in Helsing, een AI-startup voor wapens. Eks vermogen wordt geschat op bijna 10 miljard dollar.

Inzage

De Auteursbond heeft vorig jaar geprobeerd inzage te krijgen in de afspraken van uitgevers met streamingdiensten. Volgens Europese richtlijnen hebben schrijvers namelijk recht op informatie over het gebruik van hun werk. De GAU weigert omdat het zou hier gaan om concurrentiegevoelige informatie. Wat gaat voor, de Europese transparantierichtlijn of het mededingingsrecht? Het duurt jaren om daar duidelijkheid over te krijgen. In de tussentijd richt de Auteursbond zich, samen met rechtenbeheerder Lira, op auteurs die wel openheid van zaken willen geven. Zo komen we sneller tot inzicht over de verdeling van de opbrengst van het streamen van e-boeken en luisterboeken.

Marsmans Fluister Award laat zien dat auteurs hun boeken vrijwel gratis weggeven als ze instemmen met plaatsing op streamingplatforms. Dat plaatst individuele auteurs voor een dilemma. Je wil zichtbaar zijn, je wil dat je werk wordt gelezen en gehoord, maar je wil ook een billijke vergoeding. Geen auteur werkt jarenlang aan een boek om de CEO van een techbedrijf te spekken.

Het modelcontract voor auteurs moet worden aangepast aan de nieuwe wereld – een wereld waarin Big Tech pakt wat het kan pakken. Uitgevers moeten auteurs inzage geven in de contracten die ze met streamingdiensten afsluiten. Dan kunnen auteurs en uitgevers gezamenlijk een vuist tegen de streamingdiensten maken. Ons gedroomde alternatief: een gemeenschappelijk streamingplatform voor e-boeken en luisterboeken dat de inkomsten wél eerlijk verdeelt.

Emy Koopman en Anja Sicking zijn schrijvers en bestuursleden van de sectie Literaire Auteurs van de Auteursbond

Links:
TZUM – Nieuws: Lieke Marsman verbijsterd door opbrengsten luisterboek ‘het kan DPG/Fluister geen zak schelen of auteurs de rekeningen kunnen betalen’
KVB Boekwerk – Verkoopcijfers 2025
The Financial Times