Verplicht streamingdiensten auteurs meer te betalen voor hun werk
In welk universum telt 207 euro als een passende vergoeding voor een bestseller? Uitgevers en streamingdiensten voor Nederlandse luisterboeken schepen de schrijver af met zo’n fooi uit de opbrengst. Staat schrijvers hetzelfde lot te wachten als artiesten op Spotify? Schrijvers en uitgevers moeten zich niet langer laten mangelen door Big Tech, stellen Emy Koopman en Anja Sicking.
Op 29 januari postte de succesvolle auteur en dichter Lieke Marsman een draadje op Bluesky over de inkomsten van haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden via de app Fluister: ”Onlangs ontving ik de ‘Fluister Award’, een glazen beeldje voor het beste luisterboek van 2025 volgens audioboekaanbieder Fluister. Hartstikke leuk! Ik dacht, nu zal de zilvervloot wel binnenvaren, dus ik vroeg hoeveel Fluister mij afgelopen jaar had opgeleverd.”
Het antwoord is vergelijkbaar met de opbrengsten voor streaming muziek. Via Fluister was ruim 525.157 minuten naar Marsmans prijswinnende boek geluisterd, maar zij ontving een schamele 207 euro. Nog minder dan de waarde van het weekendje Parijs dat de stemmers voor de Fluister Award konden winnen. Omgerekend per geheel geluisterd boek ontving Marsman 0,085 euro.
Schrijvers reageerden fel op Marsmans bericht. Collega Diet Groothuis schrijft dat ze haar redacteur gaat verzoeken haar werk uit de app te halen. Bert Wagendorp wil ook zijn boeken bij Fluister weghalen zolang er geen fair systeem is.
Dramatische verschuiving
Het luisterboek is in opkomst en zoals het nu gaat wordt de beroerde financiële situatie van schrijvers daar nog beroerder van. De verkoop van fysieke Nederlandstalige boeken is in 2025 met 4 procent gedaald, terwijl de omzet van abonnementsdiensten met 36 procent toenam. Deze trend zorgt voor een dramatische verschuiving van inkomsten voor de schrijver. Koopt een lezer een papieren boek, dan ontvangen de meeste schrijvers voor de eerste 4000 verkochte boeken 10 procent van de door de uitgever vastgestelde verkoopprijs. Geen 85 cent maar 2 euro per boek. E-boeken en luisterboeken zijn goedkoper in aanschaf, maar de auteur houdt per transactie wat meer over, omdat daar 25 procent van de netto-opbrengst gebruikelijk is. Dit is vastgelegd in modelcontracten tussen de Groep Algemene Uitgevers (GAU) en de Auteursbond, de beroepsorganisatie van schrijvers. De uitgever weet hoeveel er gedrukt en verkocht is, de wettelijk gewaarborgde vaste boekenprijs voorkomt veel stuntwerk.
Streamingdiensten verstoren de verhouding tussen uitgever en auteur. Hun verdienmodel: zo veel mogelijk betalende abonnees. Hoe minder er wordt gestreamd, hoe beter, want dan hoeven ze nauwelijks iets af te dragen aan de schrijvers en de uitgevers. Het lijkt wel een sportschool met klanten vol goede voornemens. De lezer is in dit model een lener: wie het abonnement opzegt houdt een lege ‘boekenkast’ over.
Om abonnees te winnen, hebben de streamingdiensten een breed aanbod aan e-boeken en luisterboeken nodig, vergezeld van dure marketingcampagnes. Uitgevers hebben het ene na het andere platform omhelsd en hun boeken gedeeld in de hoop op extra inkomsten. Zijn die er ook? Dat weten we niet, want de afspraken tussen platforms en uitgevers worden geheimgehouden.
Nog even en dan staat schrijvers hetzelfde te wachten als muzikanten en bands op Spotify, dat trouwens ook luisterboeken in het betaalde abonnement heeft. Spotify zegt dat het luisterboeken net zo vanzelfsprekend wil maken als muziek en podcast. Maar zoals wel vaker bij BigTech verdwijnen de opbrengsten van het werk van velen in de zakken van weinigen. De winst die Spotify met gestreamde luisterboeken maakt vloeit niet terug naar de literatuur. Zo stak Daniel Ek, oprichter en voormalig CEO van Spotify, honderden miljoenen van zijn Spotify-fortuin in Helsing, een AI-startup voor wapens. Eks vermogen wordt geschat op bijna 10 miljard dollar.
Inzage
De Auteursbond heeft vorig jaar geprobeerd inzage te krijgen in de afspraken van uitgevers met streamingdiensten. Volgens Europese richtlijnen hebben schrijvers namelijk recht op informatie over het gebruik van hun werk. De GAU weigert omdat het zou hier gaan om concurrentiegevoelige informatie. Wat gaat voor, de Europese transparantierichtlijn of het mededingingsrecht? Het duurt jaren om daar duidelijkheid over te krijgen. In de tussentijd richt de Auteursbond zich, samen met rechtenbeheerder Lira, op auteurs die wel openheid van zaken willen geven. Zo komen we sneller tot inzicht over de verdeling van de opbrengst van het streamen van e-boeken en luisterboeken.
Marsmans Fluister Award laat zien dat auteurs hun boeken vrijwel gratis weggeven als ze instemmen met plaatsing op streamingplatforms. Dat plaatst individuele auteurs voor een dilemma. Je wil zichtbaar zijn, je wil dat je werk wordt gelezen en gehoord, maar je wil ook een billijke vergoeding. Geen auteur werkt jarenlang aan een boek om de CEO van een techbedrijf te spekken.
Het modelcontract voor auteurs moet worden aangepast aan de nieuwe wereld – een wereld waarin Big Tech pakt wat het kan pakken. Uitgevers moeten auteurs inzage geven in de contracten die ze met streamingdiensten afsluiten. Dan kunnen auteurs en uitgevers gezamenlijk een vuist tegen de streamingdiensten maken. Ons gedroomde alternatief: een gemeenschappelijk streamingplatform voor e-boeken en luisterboeken dat de inkomsten wél eerlijk verdeelt.
Emy Koopman en Anja Sicking zijn schrijvers en bestuursleden van de sectie Literaire Auteurs van de Auteursbond
Links:
TZUM – Nieuws: Lieke Marsman verbijsterd door opbrengsten luisterboek ‘het kan DPG/Fluister geen zak schelen of auteurs de rekeningen kunnen betalen’
KVB Boekwerk – Verkoopcijfers 2025
The Financial Times